Parochie De Vier Evangelisten Amsterdam 
 
 
 

Scheiden

Viering: 27e zondag door het jaar

Lezing:

  • Markus 10, 2-16

Geschreven door: Paul Begheyn SJ

Meer dan dertig jaar geleden, toen ik nog in Deventer woonde, belde op
een dag een mevrouw aan bij mijn huis. Zij wilde graag met me spreken
over haar thuissituatie. Jaren geleden was ze getrouwd met een man,
met wie ze te doen had. Ze had zich over hem willen ontfermen omdat
hij zich zo ongelukkig voelde. Maar haar sympathie voor hem werd
eigenlijk niet beantwoord. Ze trouwden, maar toen ze met hem sprak
over kinderen, werd hij boos: ‘Die wil ik niet!’ ‘Dan vraag ik wel aan mijn
zus of haar kinderen af en toe bij ons komen logeren,’ antwoordde zij.
‘Dat wil ik ook niet!’, zei hij nog feller dan tevoren. Zij legde zich neer bij
de barsheid van haar man, en voelde zich diep ongelukkig. ‘U zou er eens
over moeten denken of het niet beter is bij hem weg te gaan,’ suggereerde
ik. Een paar weken later kwam ze terug. Ze kon niet bij hem weggaan, vond
ze. ‘Maar u woont praktisch naast de ontplofte kernreactor van Tsjernobyl’,
zei ik vol overtuiging. Ze keek me uitgeput aan, vertrok naar huis, en ik
heb nooit meer iets van haar gehoord. Iemand heeft dat onlangs in een
grote wetenschappelijke studie ‘huwelijkse gevangenschap’ genoemd.
Zo heb ik iemand aangezet tot echtscheiding, wat binnen onze Kerk
officieel niet geoorloofd is. Dat wordt al in het Oude Testament
(Deuteronomium 24, 1-4) al voorgeschreven, en Jezus herhaalt het
verbod met grote felheid. Wat moeten we daarmee? Wat kunnen we
daarmee. Bijbelgeleerden zeggen, dat dit strenge verbod geaccepteerd
moet worden ter bescherming van de vrouw, die over het algemeen
binnen de religie aan het kortste eind trekt. Bij de Romeinen in Jezus’
tijd was echtscheiding gemakkelijk en kwam geregeld voor. Zou Jezus
het voorschrift per se willen handhaven, omdat anders het huwelijk niet
meer het beeld kon zijn van het volk als bruid van God en de Heer als
bruidegom?
Ongeveer een derde van alle huwelijken in Nederland eindigt in een
echtscheiding.
In 2017 waren circa 32.775 minderjarige kinderen betrokken bij een
echtscheiding van hun ouders. Dit is een getal dat onze ouders en
grootouders vijftig jaar geleden niet voor mogelijk hadden gehouden.
Wat zegt dat over onze tijd, en over onze manier van leven? In hoeverre
is trouw een deugd die je moet nastreven? In hoeverre ben je bereid met
je partner door een dal te gaan? Dat is toch wel wat anders dan online een
echtscheiding te organiseren voor 299 Euro!
Maar we moeten ook constateren, dat sommige relaties na een tijd
leeggelopen zijn, op. Moet je dan toch bij elkaar blijven, bijvoorbeeld
omwille van de kinderen? Je moet er toch niet aan denken, dat steeds
meer problematisch gezinssituaties worden ‘opgelost’ met een
gezinsmoord, zoals vorige week in Amsterdam-Zuid, en daarvoor in
Zoetermeer, en Schalkwijk, en Zierikzee, en Papendrecht. Een van mijn
beste vrienden zag zijn huwelijk na enkele jaren verzuren. Hij had er veel
verdriet van, en zijn vier kinderen ook. Hij ontmoette een nieuwe vrouw
met wie hij ging samenwonen. Voor zijn eerste vrouw zorgde hij goed
met een royale alimentatie. Een paar jaar geleden vroeg hij of ik zijn
tweede huwelijk kerkelijk wilde inzegenen. Dat heb ik gedaan, vol
overtuiging, maar ook met pijn in het hart vanwege de stukgelopen
relatie. Volgens het kerkelijk recht kan dat niet, tenzij het huwelijk
nietig is verklaard door de kerkelijke rechtbank.
Hoe moeten we in onze concrete situatie omgaan met kerkelijk
voorschriften en wetten. Paus Franciscus houdt ons een aantal principes
voor: ‘Niet een kerkelijke leer, maar het geweten zou de belangrijkste
richtsnoer voor de mens moeten zijn’, schreef hij in zijn document
Amoris Laetitia (de vreugde van de liefde). ‘We zijn geroepen om
gewetens te vormen, niet om ze door iets anders te vervangen.’
Wat de katholieken betreft, die na een echtscheiding zijn hertrouwd:
die moeten niet worden geëxcommuniceerd, maar tot deelname aan
de gemeenschap worden aangespoord. Voor deze mensen opent paus
Franciscus nog niet de deur, schreef een Amerikaanse theoloog,
maar hij laat wel zien waar de sleutel onder de
mat ligt. Kardinaal Walter Kasper noemde in een toespraak voor de
paus en de kardinalen vijf voorwaarden voor een mogelijke toelating
van gescheiden mensen tot de communie: Berouw over het mislukken
van het eerste huwelijk, het in orde brengen van de verplichtingen
daaruit, niet zonder verdere schade kunnen opgeven van de verplichtingen
van het nieuwe huwelijk, inspanning om dit christelijk te beleven, ook
in de kinderopvoeding, en ten slotte het verlangen om de sacramenten
te kunnen ontvangen als bron van kracht voor het leven.
In mijn lange leven als priester heb ik nog nooit iemand de communie
geweigerd. Dat zou in strijd zijn met mijn geweten.
Wees barmhartig voor elkaar, zoals God barmhartig is voor ieder van u.
Preek nummer 1 2 3 4 5 Archief preken